Bach-0rgel

Op 26 september 2007 werd het door Verschueren Orgelbouw (Heythuysen) vervaardigde Bach-orgel in de Grote Kerk te Dordrecht feestelijk in gebruik genomen. Dit is een belangrijke verrijking van het Nederlands orgelbezit in het algemeen, en van de Grote kerk te Dordrecht in het bijzonder. Nog niet eerder werd immers in Nederland een stijlkopie van het werk van de beroemde orgelmaker Gottfried Silbermann gebouwd. Bovendien is het instrument uit stilistisch oogpunt een belangrijke aanvulling op het opus magnum van de orgelmakers Kam in de imposante 'Dordtse Dom'.

Uitgangspunten

De doelstelling van de Stichting Bach-orgel Grote Kerk Dordrecht was het doen bouwen van een in Nederland nog niet aanwezig type barokorgel waarop met name de muziek van Johann Sebastian Bach optimaal tot klinken zou kunnen komen. Vanuit die overwegingen is gekozen voor de naam 'Bach-orgel', ook al is dat een voor meerdere uitleg vatbaar en bovendien enigszins 'beladen' begrip.

Oriëntatiereis en voorbeeldkeuze

Om het Stichtingsbestuur in de gelegenheid te stellen zicht te oriënteren op Oostduitse barokorgels in relatie tot J.S. Bach en diens oeuvre, organiseerde Peter van Dijk een orgelreis van 17 tot en met 19 oktober 2002. Bezocht werden de orgels van de Dom te Brandenburg (1725, Joachim Wagner), de Dom te Freiberg (1714, Gottfried Silbermann), de Hofkirche te Dresden (1755, Gottfried Silbermann en Zacharias Hildebrandt), de dorpskerk van Störmthal (1723, Zacharias Hildebrandt; door Bach zelf ingespeeld), de St. Wenzelkirche te Naumburg (1746, Zacharias Hilderbrandt; gekeurd door onder meer J.S. Bach) en de dorpskerk te Erfurt-Büssleben (1702, Georg Christopf Stertzing). Voorts werd een bezoek gebracht aan de orgelmaker en Silbermann-specialist Kristian Wegscheider te Dresden, met wie nadere afspraken werden gemaakt over de toelevering van gegevens.

Mede op grond van deze reis is besloten het Silbermann-orgel te Freiberg als klankvoorbeeld te kiezen en voor wat betreft de technische opbouw en enkele niet in het Freiberger Domorgel aanwezige registers aan te sluiten bij met name Silbermann-orgels van de St.Petrikirche te Freiberg (1735) en Dresden (Hofkirche). Het laatst genoemde orgel bood bovendien aanknopingspunten voor het omrekenen van de mensuren van het Freiberger Domorgel van koortoonhoogte naar de gewenste kamertoonhoogte. Voor wat betreft de klaviatuur stond ook het Silbermann-orgel te Reinhardtsgrimma (1739) model.

Het plan werd inhoudelijk ook doorgesproken met de beide ere-adviseurs, Gustav leonhardt en Ton Koopman. Van hun aanvullende opmerkingen werd dankbaar gebruik gemaakt.

In overleg met de Rijksdienst Monumentenzorg te Zeist en de afdeling Monumenten van de gemeente Dordrecht werd als plaats voor het te bouwen orgel het Mariakoor gekozen, waar het instrument beganegronds in de koorafsluiting opgesteld zou dienen te worden. Nadat aanvankelijk verschillende orgeltypen de revue passeerden, werd gekozen voor een stijlkopie van het werk van een Saksische orgelmaker, herzij Gottfried Silbermann, met name diens orgel in de Dom te Freiberg (1714), dan wel Zacharias Hildebrandt.

Sinds 2007 staat het instrument in het Mariakoor van de Grote Kerk en biedt samen met het Kam-orgel een unieke mogelijkheid om binnen één ruimte een groot deel van het orgelrepertoire op daarvoor geëigende orgels uit te voeren.

Dispositie